Chronione obiekty przyrody w Powiecie Gorzowskim


Warunki topoklimatyczne
Strona główna
Mapa witryny
Lasy i grunty leśne

Zobacz dokładniejszą mapę

Funkcjonalne cechy rzeźby terenu

Krajobrazy elementarne

Przestrzenie, począwszy od krawędzi doliny Warty w kierunku północnym - (KRAINA PRZYRODNICZO LEŚNA I BAŁTYCKA), (RÓWNINA GORZOWSKA 314.61), obszar powiatu wypełnia krajobraz leśny (krajobraz młodo glacjalny) z siedliskami borowymi i lasowymi.

Dominującymi są tu typy siedliskowe lasu: BMśw (bór mieszany świeży), a w wilgotniejszych obniżeniach BMw (bór mieszany wilgotny), Lśw. (las świeży z buczynami pomorskimi), LMśw (las mieszany świeży z buczynami pomorskimi i dąbrowami), w wilgotniejszych obniżeniach LMw (las mieszany wilgotny), Ol i Olj (Ols i Ols jesionowy), przy ciekach nieliczne fragmenty LŁ (las łęgowy).

Drzewostany pod względem gatunkowym stanowią na większości obszaru monolit sosnowy z płatami świerka (rosnące na podłożu sandrowym), jednak dość bogato urozmaicone gatunkami liściastymi (buk, dąb, jarzębina, brzoza).

Strefa moreny czołowej: wyniesienia o podłożu gliniastym, jary i wąwozy, porośnięta jest drzewostanami liściastymi mieszanymi (dąbrowy i buczyny pomorskie, z jesionami i olchą oraz olsy przy ciekach), a z gatunków obcego pochodzenia wymienić należy; daglezję, robinię akacjową oraz podszytową czeremchę amerykańską.

Cały ten obszar, jest częścią leśnego masywu zwanego Puszczą Gorzowską. W obszarze tym przemieszczają się rozłogi użytków rolnych (kolor biały na mapie), z których największe areały występują w części południowej puszczy.

Część południową obszaru powiatu gorzowskiego -(KRAINA PRZYRODNICZO LEŚNA III WIELKOPOLSKO POMORSKA dolina Dolnej Warty mikroregion łęgi WARCIAŃSKIE) i w dolinie Dolnej Noteci (mikroregion łęgi NADNOTECKIE) wypełnia krajobraz rolniczy z gruntami ornymi, łąkami i pastwiskami.
Krajobraz ten urozmaicony jest zadrzewieniami i zakrzywieniami. Występują one przy drogach, rowach, kanałach i innych ciekach w formie; alei, szpalerów, rzędów oraz różnej wielkości kęp. W skład gatunkowy tych zadrzewień i zakrzewień wchodzą gatunki liściaste właściwe dla siedlisk łęgowych, czyli wierzby, topole, wiązy, olszyny, jesiony, dęby i inne.

W części południowo wschodniej na granicy powiatu występuje fragment wielkiego masywu leśnego PUSZCZY NOTECKIEJ z litymi drzewostanami sosnowymi (zachodni kraniec puszczy).

Na zachód od tego kompleksu leśnego, przy lewym brzegu Waty zachowała się kępa lasu łęgowego wchodząca w skład rezerwatu "Santockie Zakole".

Na południe od tego miejsca w pasie mikroregionu (TARAS MUSZKOWSKI) położone są kępy borów, fragmenty kompleksów leśnych borów lubuskich z litymi drzewostanami sosnowymi, występującymi na sandrach.

Obszarom użytków rolnych towarzyszy osadnictwo związane z gospodarką rolną i leśną (vide rysunek mapy). Krajobraz wiejski tych miejscowości harmonizuje z elementami krajobrazu zarówno z lasem, jak i z krajobrazem rolniczym. Miejscowością dominującą jest miasto Gorzów Wielkopolski.
Cały obszar urozmaicony jest urokliwymi, licznymi jeziorami i ciekami wodnymi, szczególnie położonymi w ostępach leśnych.

Genetyczne typy rzeźby

Rzeźba terenu powiatu gorzowskiego została ukształtowana w wyniku działalności zlodowacenia bałtyckiego (krajobraz młodo glacjalny).

Morfogenetyczne typy rzeźby terenu

Procesy kształtowania rzeźby terenu, powodowane przez czynniki zewnętrzne (woda, śnieg, lód, wiatr) określa się jako erozję powierzchni ziemi, czyli zespół procesów degradacyjnych obejmujących przeobrażenia rzeźby terenu, pokrywy glebowej i stosunków wodnych. Oznacza to, że w zależności od stopnia lesistości terenu, wielkości powierzchni darniowych, zadrzewieniowych i zadrzewieniowych, także wielkości areałów wód powierzchniowych oraz ukształtowania terenu - występują degradacje mniejsze lub większe, przebiegające szybciej lub wolniej.

Na obszarze powiatu gorzowskiego występują następujące kategorie gruntów:

Pod lasami i zadrzewieniami	45,5%
Grunty orne	26,5%
Łąki i pastwiska	16,6%
Pozostałe	12,4%

Ochronne działanie zbiorowisk leśnych polega na:

wiązaniu gleby przez gęsty system korzeniowy,
dużej intercepcji opadów tj. rozpraszaniu i zatrzymywaniu części opadu w koronach drzew[intercepcja waha się w granicach od 10% dla intensywnych i dużych opadów do nawet 100% dla opadów małych, średnio wynosi ona 20-30%],
równomiernym rozkładzie pokrywy śnieżnej oraz równomiernym i opóźnionym jej tajaniem,
akumulacji materiału wynoszonego z wyższych partii terenu.

Tak więc lesistość ma bardzo duże znaczenie przeciwerozyjne. Powyższy mechanizm ochronny obejmuje ponad 45 procent powierzchni omawianego obszaru.

Działania degradacyjne powodowane erozją powstrzymywane są także przez użytkowanie terenów w formie: łąk, pastwisk i zakrzywień. Gęsty i zwarty system korzeniowy roślinności trawiastej z kolei chroni glebę przede wszystkim przed skoncentrowanym spływem powierzchniowym. Naziemne części darni również chronią glebę zwiększając szorstkość podłoża, a zatem zmniejszają prędkość przepływu, zwiększając przy tym infiltrację (przenikanie, wsiąkanie wody, głównie opadów atmosferycznych) w głąb skorupy ziemskiej; także: przenoszenie przez wodę rozpuszczonych w niej substancji mineralnych i osadzanie w porach i szczelinach skalnych). Łąki i pastwiska obejmują ponad 16 procent omawianego obszaru. Oprócz rodzaju pokrywy roślinnej olbrzymi wpływ na nasilenie erozji ma prawidłowa agrotechnika i przeciwerozyjny układ pól i dróg.

Grunty orne - blisko 27 procent - obszaru generalnie nie wykazują właściwości trwałej ochrony rzeźby terenu, chociażby ze względu na sezonowość upraw. Stąd istotne znaczenie ma kwestia właściwego, kompleksowego urządzenia przestrzeni gruntów ornych. Ważnym komponentem krajobrazu gruntów ornych są między innymi zadrzewienia i zakrzewienia.

Typy procesów morfodynamicznych

Środowisko przyrodnicze jest zespołem elementów wzajemnie uwarunkowanych. Rzeźba oraz litologia są elementami najbardziej stabilnymi a zarazem różnicującymi przebieg procesów morfogenetycznych [Gil, 1978. Czynnikami decydującymi o przydatności danego obszaru dla różnych form działalności gospodarczej są; rodzaj i natężenie procesów morfogenetycznych.

Na intensywność procesów morfogenetycznych wpływają takie cechy rzeźby, jak:

wysokość bezwzględna,
wysokość względna,
ekspozycja i nachylenie stoków,
wzajemny układ form terenu.

Cechy ukształtowania terenu stwarzają zróżnicowane warunki dla rolnictwa, pod zabudowę, jako tereny przemysłowe czy wypoczynkowe. Szczególnie istotny związek zachodzi pomiędzy dynamiką procesów rzeźbotwórczych, a gospodarką rolną. Stosując terminologię geomorfologiczną powiemy, że od cech morfometrycznych terenu oraz od rodzaju i natężenia procesów morfogenetycznych zależy sposób użytkowania ziemi, a nawet technika uprawy gruntu (Anna Horbacewicz, Małgorzata Pietrzak - 2000).

We współczesnych rozważaniach morfodynamicznych podstawowy element wyjściowy stanowią zlewnie, bowiem w nich odbywa się ukierunkowany obieg materii i energii.

Omawiany obszar znajduje się w zlewni rzeki Warty. Rzeka Warta jest trzecią rzeką w Polsce, po Wiśle i Odrze, ale jej zlewnia leży w całości na terenie kraju. Posiada długość 808,2 km i powierzchnię zlewni 54.528,7 km2. Zaczyna się w rejonie Zawiercia, a kończy swój bieg wpływając do Odry w rejonie Kostrzyna.

Pod względem uwarunkowań naturalnych morfodynamiki - rzeźbę omawianego terenu cechuje dojrzałość, wyrażająca się występowaniem wyrównanego dna doliny, w której użytkowanie terenów w formie gruntów ornych oscyluje w granicach 27 procent. Różnice wysokości względnych na terenach rolniczych są nieznaczne, a zatem nawet w miejscach, gdzie orki przebiegają prostopadle do warstwic, skutki tej działalności na procesy erozyjne są spowolnione.

Przyspieszenie obiegu następuje poprzez orkę prostopadle do warstwic, a spowolnienie tempa procesów następuje przy orce równolegle do warstwic. Stąd w pasie moreny czołowej od Sanoka po Witnicę użytkowanie terenów otwartych rolniczo w formie gruntów ornych powinno być zaniechane. Najwłaściwszą formą zagospodarowania zboczy byłoby zalesienie i zadrzewienie lub ewentualnie użytkowanie w formie pastwisk dla owiec.